درطول 50 سال اخير، استفاده ازمحصولات پلاستيك در بسته بندي انواع مواد غذايي و نوشيدني ها و يا به شكل ظروف يكبار مصرف، افزايش چشمگير داشته است، بطوريكه عصر حاضررا ، عصر پلاستيك نامیده اند. پلاستيك هايي كه براي تماس با مواد غذايي ، به كار مي روند ، عمدتاً از منابع نفتي استخراح مي گردند. به طور كلی پلاستیكها، پلیمرهایی هستند كه از مواد اولیهای به نام مونومر ساخته شده اند. مونومرها موادی سمی بوده و برای سلامت انسان مضر هستند و پلیمرها خنثی بوده و مشكلی ندارند، اما اشكال كار اینجاست كه معمولاً در فرایند تهیه پلیمرها مقداری مونومرها قابل جدا شدن باقی میماند. به همین دلیل اگراز ظروف یکبار مصرف نامر غوب ویا نامناسب جهت نگهداری مواد غذایی استفاده شودف احتمال مهاجرت این مونومرها سمی به ماده غذایی وجود دارد .بنابرین در استفاده از پلاستیكها به عنوان ظروف غذا باید بسیار احتیاط کرده و ازهرنوع پلاستیكی جهت مواد غذایی استفاده نشود.
نكته مهم دیگر در استفاده از ظروف یك بار مصرف به نوع رنگی این ظروف مربوط میشود كه استفاده از آنها احتیاط بیشتری را میطلبد، چرا كه اصولاً جنس یك بار مصرفها به گونهای است كه توانایی نگهداری رنگ را ندارند و هنگام تماس با چای یا غذای داغ رنگ موجود حل شده و لایه ای از آن همراه غذا وارد بدن میشود. در هنگام استفاده از ظروف یك بار مصرف باید به علامت اختصاری كه در كف ظرف حك شده است، توجه كرد.چون در صورت استفاده نادرست از این محصولات مشکلات زیاد بهداشتی در اثرمهاجرت منومرهای شیمیایی از ظروف یکبار مصرف به ماده غذایی مشکلات فراوانی مانند: انواع اختلالات گوارشی و ریوی، وهمچنین سرطان و سایر بیماریهای غیرواگیر برای مصرف کننده بوجود خواهد آورد
علامت اختصاری وکاربرد ظروف یکبار مصرف:ظروف یکبار مصرف که در کف آنها علامت اختصاری(ps)جنس ظروف پلي استايرن بوده برای نوشیدنیهای خنک ودمای کمتر از 40درجه بکار می برند ولی جهت بسته بندي مواد غذايي با دمای بالاتر از 65 مناسب نبوده وهمچنین بسته بندي مواد غذايي چرب مانند كره ، مارگارين و … در انواع ظروف پلي استايرن ممنوع مي باشد
علامت اختصاري ظروف پلي اتيلني (PE)، پروپيليني(PP) ، پلي استايرني فومدار (EPS) و ظروف پلی استایرنی سفید رنگ (HIPS)نشان دادهميشوند براي بسته بندي و نگهداري محصولات لبني، روغن و سركه و مواد غذايي گرم و مرطوب بکار می رونداما براي نگهداري غذاهاي داغ مثل آش و غيره مناسب نيستند.
استفاده از ظروف پلی استایرنی شفاف(GPPS) تنها برای نوشیدنی های سرد مناسب است و برای مواد غذایی داغ مثل چای و قهوه مناسب نمی باشد.
ظروف یكبار مصرف پلی ونیل کلراید (PVC) در بستهبندی مواد غذایی مانند گوشت مرغ و ماهی و بستهبندی كپسولهای دارویی، آدامس به كار میروند. بستهبندی با این نوع ظروف در مورد مواد خشك زیان چندانی ندارد، اما برای مواد غذایی مرطوب که امكان مهاجرت مونومر آزاد به داخل مواد غذایی و سپس بدن بسیار محتمل است نا مناسب می باشند.
نكتهای كه كارشناسان به تازگی نسبت به آن هشدار میدهند این است كه در ایران پیویسیهای استاندارد (food grade) برای بستهبندی مواد غذایی و بهداشتی تولید نمیشود و از نوع صنعتی این مواد، بدون توجه به مضراتشان، در صنایع غذایی و بهداشتی استفاده میشود.
در شرایطی كه در تمام دنیا استفاده از پیویسی صنعتی برای مصارف غذایی و بستهبندی به طور كامل منسوخ شده است و حتی اخیرا برای لوازم منزل و اسباببازی نیز این محدودیت در جهان به وجود آمده، به گفته كارشناسان، در ایران به رغم نظارت وزارت بهداشت، همچنان به دلیل صرفههای اقتصادی، گروهی از تولیدكنندگان همچنان از موادی استفاده میكنند كه تاثیر آنها بر سلامت مردم در درازمدت آشكار میشود.
براساس دستور العملهای موجود بسته بندي مواد غذايي خشك و تر در زمان پر نمودن و نگهداري مواد غذايي يا حمل و نقل آن در انواع ظروف PVC ممنوع مي باشد. بطور کلی ظروف يك بار مصرف بيرنگ و شفاف فقط براي اغذيه و نوشيدنيهاي سرد مناسب هستند و نبايد براي نوشيدنيها و غذاهاي داغ استفاده شوند. همچنين ظروف يك بار مصرف سفيد رنگ و فوم دار براي مواد غذايي سرد، گرم و مرطوب مناسب هستند، ولي براي مواد غذايي داغ نبايد استفاده شوند .مثلاً براي پيتزايي كه در دماي 140 درجه سانتيگراد طبخ ميشود، توصيه نميشود.
ظروف یکبار مصرف شفاف در بسیاری از ارگانها و یا مراسم های مذهبی استفاده می شوند از پلی استالین تشکیل شده است
ظروف یکبار مصرف فومی سفیدرنگ که در بسیاری از رستورانها و ارگانهای اداری مورد استفاده قرار می گیرند مقاومت بیشتری نسبت به ظروف پلی استالین شفاف دارند و تا دمای 70 تا 80 درجه مواد سمی و مونومری آنها تجزیه نمی شود اما چنانچه غذای داغی با دمای بالاتر از 70 تا 80 درجه در این ظروف نگهداری شود و یا اینکه زمان نگهداری غذا در این ظروف بیشتر از 4 ساعت باشد اثرات سمی این مواد وارد مواد غذایی شده و بر سلامت انسانها تاثیر می گذارد.
ظروف یکبار مصرفی که از مواد دست دوم تهیه می شوند بیشترین اثر را بر سلامت انسانها دارند افزود: این ظروف از ظاهرشان که معمولا شکننده هستند و یا در آنها ضایعات، دانه های سیاه رنگ یا مواد رنگی دیده می شود ، قابل تشخیص هستند . مهمترین ویژگی این ظروف قیمت بسیار ارزان آنهاست که مردم باید بدانند این قیمت ارزان را در آینده با هزینه های هنگفت درمانی بایستی جبران کنند
در میان تمام انواع ظروف یك بار مصرف از بطریهای آب آشامیدنی به عنوان پرمصرف ترین انواع این ظروف نام برد. بطریهایی كه در ماههای گرم سال حتی اگر حاوی آب معدنی نباشند، به طور مرتب از آب شهری پُر شده و درون یخچال قرار میگیرند تا آب خنك مصرفی خانواده را تامین كنند که با فریز کردن بطری های آب باعث شکسته شدن پلیمرها به مونومرهای سمی خواهد شد و در درازمدت عوارض سرطانزایی چنین اقداماتی در دستگاههای گوارشی و مغز نمود پیدا می کند.
ظروف یکبار مصرف با منشاء گیاهیاین ظروف به دو دسته تقسیم می شوند که دسته اول صد در درصد تخریب پذیر بوده و مواد اولیه آنها منشاء غذایی داشته و از موادی مانند پروتئین ها و ساکارین ها تولید شده و قابل خوردن نیز هستند اما این ظروف در ایران تولید نمی شود اما دسته دوم که 30 تا 70 درصد تخریب پذیر هستند قابلیت خورده شدن ندارند و منشاء آنها غالبا مواد نشاسته ای است. از جمله مزایای استفاده از پلیمر گیاهی میتوان سازگاری با محیط زیست، عاری بودن از هرگونه خطرات مضر مواد پلاستیکی پس از تماس با غذای داغ، تهیه شدن از مواد اولیه تجدیدپذیر، عدم وابستگی به مواد نفتی، مصرف انرژی کمتر در فرایند تولید را از مزایای اصلی ظروف یکبار مصرف پلیمری و گیاهی دانست. این ظروف از نشاسته ذرت ساخته شده و به راحتی قابل تجزیه در محیط و یا حتی قابل بازیافت برای خوراک دام هستند. دانش امروز مشخص کرده است مضرات استفاده از ظروف یکبار مصرف پلاستیکی ایجاد خستگی، ناراحتی اعصاب، کم شدن پلاکتها و هموگلوبینهای خون و حتی سرطان زایی آنهاست. به نحوی که پلاستیکی نفتی در انواع مختلف خود به 300 الی 500 سال زمان برای برگشت به طبیعت نیاز دارد، اما ظروف گیاهی حداکثر طی 6 ماه تجزیه و بدون هیچ ضرری به طبیعت بازمی گردند و حاصلخیزی دوباره را در خاک ایجاد میکنند. فناوری تولید ظروف یکبار مصرف گیاهی در اختیار چهار کشور آلمان، انگلیس، آمریکا و ایتالیا بود. اما ایران نیز توانست پس از تحقیقات فراوان بعنوان پنجمین کشور پیشرو این فناوری را در جهان به دست آورد یاهی
ولی این ظروف اگر در معرض نور ، گرما و یا رطوبت در درازمدت کپک می زنند بنابراین برای استفاد ه طولانی مدت در مجاورت چنین غذاهایی مناسب نیستند
در هنگام استفاده از ظروف یکبار مصرف به موارد زیر توجه شود:
- در هنگام خرید مواد غذایی توجه شود که از پلاستیک رنگی و بازیافتی استفاده نشود.
- ماد غذایی داغ در ظروف یکبار مصرف پلاستیکی نگهداری نشود.
- از بطری آب معدنی بصورت مکرراستفاده نشود.
- از ظروف یکبار مصرف و پلاستیکی هایی استفاده شود که توسط کارخانجات معتبر ودارای مشخصات کامل و پروانه ساخت معتبر يا مجوز ورود از وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي تولید شده است.
Leave A Comment